ابو القاسم سلطانى
372
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 970 هند كوكى Boerhavia diffusa L . گياهى است علفى ، چندساله ، داراى ساقههاى متعدد افتان يا خيزان كه از ناحيه يقه علفى خارج و به رنگ سبز تيره ارغوانى مىباشند و از آنها شاخههاى متعدد منشعب شده كه به رنگ مايل به ارغوانى مىباشند محل انشعاب شاخهها كمى متورم مىباشد . برگها متقابل با دمبرگ نسبتا دراز ، قلبىشكل ، سطح زبرين برگ سبزرنگ و سطح زيرين سفيد با فلسهاى ريز ، گلها كوچك و مجتمع به تعداد 4 تا 10 به شكل چتر قرمزرنگ و بدون برگك ، ميوه كوچك به درازاى 3 ميلىمتر تخممرغىشكل با 5 برجستگى مشخص و ريشه دوكىشكل ضخيم و دراز مىباشد . محل رويش گياه مناطق حاره افريقا ، امريكا و آسيا مىباشد . گياه در سرتاسر هند تا بلوچستان امتداد دارد . در كراچى و بنگال نيز مىرويد در ايران در بلوچستان ، مكران ، بين نيكشهر و اسپله و در فارس در كتل كمارج رويش دارد . تاريخچه : گياه از ازمنه بسيار قديم در هند شناخته شده است و به سانسكريت آن را پونارناوا Punarnava مىناميدهاند كه به معنى از بينبرنده Dropsy يا استسقاء مىباشد و يكى از داروهائى است كه طب ايورودا براى آن ارزش زيادى قائل شده است . به هندى نيز آن را پونارناوا و سانت و Thirki و به اردو Ispast و به عربى رقامه ، رقمه و هند كوكى و به پارسى شبرنگى افشان ناميده شده است . قسمت قابل مصرف : ريشه ، برگ و دانه گياه مىباشد . تركيبات شيميائى : گياه حاوى آلكالوئيد پونارناوين Punarnavin است كه فشار خون و ترشح ادرار را زياد و ضربان قلب را تند مىكند و بهويژه چون گياه داراى نيترات پتاسيم مىباشد اثر مدر بودن آن تشديد مىشود و مصرف 5 تا 10 گرم شيره آن حجم ادرار را زياد مىكند . موارد مصرف درمانى : يك داروى خوب كليوى محسوب مىشود به خصوص بر روى گلومرولهاى كليه اثر مىكند و ترشح ادرار را زياد مىكند . در ورم مزمن كليه و بيمارى Bright همراه با خيز عمومى انساج و آسيت موثر مىباشد ولى در Cardiac dropsy يا استسقاء ناشى از نارسائى احتقانى قلب تاثيرى ندارد . ريشه گياه در سيروز كبد ، خلط سينه ، خلط خونى ، سرفه ، رماتيسم ، درد سينه ، تورم بافتها ، هموروئيد موثر مىباشد با مقدار خوراك متوسط در آسم مصرف مىشود . مقدار خوراك زياد آن موجب استفراغ مىشود . در هند از آن